Inhoudsopgave
Een GU10 lamp is een spotlamp met een kop van meestal 5 cm, die met twee pinnetjes op 10 mm afstand in de fitting klikt en met een kwartslag vastzit. Ze werkt direct op 230 volt, zonder trafo. Ter vervanging van een halogeenspot van 50 W kies je in led 330 tot 345 lumen; de stralingshoek bepaalt hoe breed de lichtvlek wordt.
In de winkel liggen GU10, GU5.3, MR16 en GU4 naast elkaar, met getallen in watt, lumen, kelvin en graden. De meeste mensen kiezen op watt, terwijl drie andere getallen bepalen wat je straks op de muur ziet: de lumen, de stralingshoek en de lichtkleur. Hieronder lees je hoe je een GU10 herkent en welke lamp je nodig hebt.
Wat is een GU10 lamp? Fitting, maat en spanning
De naam is een code. De G staat voor een fitting met pinnen, de U voor pinnen met een verdikt uiteinde die de lamp vergrendelen, en de 10 voor de afstand tussen de twee pinnen: 10 mm, van hart tot hart. Je duwt de lamp recht in de fitting en draait haar een kwartslag tot ze vastzit.
De kop is een reflector van ongeveer 5 cm, het formaat van de oude halogeenspots van het type PAR16. Er bestaan ook smallere GU10-lampen van ongeveer 3,5 cm, in het formaat MR11. Meet dus de opening van je armatuur, en ook de diepte: een ledlamp heeft achter de kop een koellichaam en is soms langer dan de oude halogeenlamp.
Twijfel je over de fitting, kijk dan naar:
- de verpakking, die volgens Verordening (EU) 2019/2020 de fitting en de voeding moet vermelden, bijvoorbeeld 230 V AC 50 Hz of 12 V DC;
- het typeplaatje van het armatuur, met de fitting en het maximale vermogen per lamp;
- de pinnen: kort en dik met een bolletje bij een GU10, twee dunne staafjes bij een GU5.3.
Wat is kleiner dan een GU10?
De GU5.3 heeft dezelfde kop van 5 cm (formaat MR16), maar dunne pinnen op 5,33 mm die je recht insteekt. De GU4 is het kleine broertje in MR11-formaat, met pinnen op 4 mm. Beide werken op 12 volt, met een trafo. Milieu Centraal noemt de GU4 en de GU10 als de spotfittingen die je het vaakst tegenkomt.
| Kenmerk | GU10 | GU5.3 (MR16) |
|---|---|---|
| Spanning | 230 V, direct op het net | 12 V, via een trafo |
| Bevestiging | 2 pinnen met bolletje, kwartslag | 2 dunne pinnen, recht insteken |
| Afstand tussen de pinnen | 10 mm | 5,33 mm |
| Referentie voor 35 W | 200 lm | 300 lm |
| Referentie voor 50 W | 300 lm | 540 lm |
De laatste twee rijen komen uit Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/2015, bijlage V, tabel 4. Ze laten iets zien wat bijna niemand vertelt: een led die belooft een halogeenlamp van 50 W te vervangen, geeft als GU10 minder licht dan als GU5.3, omdat de halogeenlamp op 12 volt zuiniger was dan die op 230 volt.
De twee fittingen zijn met opzet niet uitwisselbaar: een lamp van 12 volt mag nooit 230 volt krijgen. Van GU5.3 naar GU10 overstappen betekent trafo’s weghalen en fittingen vervangen, werk voor een erkend installateur.
Hoeveel lumen heeft een GU10 lamp nodig?
Een GU10 is een gerichte lichtbron: minstens 80 % van het licht gaat in een kegel van 120°. Verordening (EU) 2019/2020 telt het nuttige licht van een spot met een bundel smaller dan 90° in een kegel van 90°, anders in een kegel van 120°, en de doos moet zeggen welke. Dat getal vergelijk je.
Zet een fabrikant op de doos dat een led een halogeenlamp vervangt, dan moet de lamp in die kegel het referentiegetal van de PAR16 halen, maal een slijtagefactor: 1 + 0,5 × (1 − LLMF), waarbij de LLMF het deel van het licht is dat de led aan het eind van zijn leven nog geeft (Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/2015, bijlage V, tabellen 4 en 5).
| Oude GU10 halogeen | Referentie (kegel van 90°) | Led die 80 % houdt | Led die 70 % houdt |
|---|---|---|---|
| 25 W | 125 lm | 138 lm | 144 lm |
| 35 W | 200 lm | 220 lm | 230 lm |
| 50 W | 300 lm | 330 lm | 345 lm |
Vervang je een halogeenlamp van 50 W, zoek dan 330 tot 345 lumen; voor 35 W is 220 tot 230 lumen genoeg. Een GU10 van 5 W die elke avond 3 uur brandt, verbruikt 5,5 kWh per jaar, tegen 54,8 kWh voor een halogeenlamp van 50 W.
Onze vuistregel voor een kamer: oppervlakte × gewenste lux × 2. Voor 20 lux sfeerlicht in 17 m² is dat 680 lumen, twee GU10-lampen van 345 lumen. Hoe je die lichtpunten verdeelt, lees je in onze gids voor een gezellige woonkamer.
Stralingshoek: 36° voor accent, 60° voor een brede lichtvlek
De stralingshoek staat verplicht op de verpakking. De verordening meet hem tussen de twee richtingen waarin de lichtsterkte is gezakt tot de helft van die in het midden. Hij bepaalt de grootte van de lichtvlek: doorsnee = 2 × afstand × tan(hoek ÷ 2).
| Stralingshoek | Lichtvlek op 50 cm | Op 1 m | Op 1,5 m |
|---|---|---|---|
| 24° | Ø 21 cm | Ø 43 cm | Ø 64 cm |
| 36° | Ø 32 cm | Ø 65 cm | Ø 97 cm |
| 60° | Ø 58 cm | Ø 115 cm | Ø 173 cm |
| 100° | Ø 119 cm | Ø 238 cm | Ø 358 cm |
Neem een wandlamp die naar boven en naar beneden schijnt, met het lichtpunt op 1,60 m en een plafond op 2,50 m. Met 36° wordt de vlek op het plafond 58 cm breed en die op de vloer 104 cm; met 60° worden dat 104 en 185 cm.
In het midden van de bundel is het aantal lux gelijk aan de lichtsterkte in candela gedeeld door het kwadraat van de afstand in meter. Een GU10 van 36° met 800 candela geeft op 1 m 800 lux, op 2 m nog 200 lux; de lichtsterkte staat in de productfiche in de Europese databank EPREL. Ons advies: schijnt de lamp naar een plafond dichtbij, kies dan een brede bundel, anders zie je boven de lamp een felle vlek zodra je opkijkt.
Een smalle bundel wint wanneer de spot iets aanwijst. Op 1 m tekent 36° een cirkel van 65 cm: een schilderij, of een boek met de handen die het vasthouden. Dat is het werk van een leeswandlamp, zoals we laten zien in ons artikel over de hoofdbord wandlamp.
Lichtkleur, kleurweergave en dimmen
Milieu Centraal wijst erop dat lampen in de winkel standaard 2700 kelvin hebben, het geelwitte licht van een gloeilamp; minder kelvin kleurt naar oranje, meer kelvin naar daglicht. Ons advies: 2700 K in de woonkamer, de slaapkamer en de gang, 3000 K als het licht je te oranje lijkt op een witte muur, 4000 K alleen boven een werkblad.
Sinds september 2021 moeten lichtbronnen in de Europese Unie een kleurweergave (Ra) van minstens 80 hebben, op enkele uitzonderingen na (Verordening (EU) 2019/2020, bijlage II, tabel 4). Op een gekleurde muur, een schilderij of hout is 90 mooier.
Op een dimmer hoort een GU10 die als dimbaar is aangeduid: de verordening verplicht een waarschuwing op de doos als een lamp niet of alleen met bepaalde dimmers dimbaar is. Een niet dimbare led gaat flikkeren of zoemen. Volgens Milieu Centraal werken dimmers voor gloeilampen slecht met led, en een dimmer die al vanaf minder dan 25 watt werkt meestal wel. Een dimmer in de wanddoos vervangen laat je over aan een erkend installateur.
Een GU10 lamp vervangen: van halogeen naar led
- Zet de lamp uit en schakel bij twijfel de groep uit in de meterkast.
- Laat een halogeenlamp afkoelen: het glas wordt tijdens het branden heter dan 200 °C.
- Duw de lamp licht in, draai een kwartslag terug en trek haar eruit.
- Controleer of de led in de spot past: sommige ledlampen zijn langer dan de halogeenlamp.
- Steek de pinnen in de gaten, duw aan en draai een kwartslag tot de lamp vastzit, zonder te forceren.
Blijf onder het maximale vermogen dat op het armatuur staat. Is de fitting zwart geblakerd of gebarsten, of knettert de lamp, laat dan het armatuur en de aansluiting nakijken door een erkend installateur.
GU10 of ingebouwde led: welke wandlamp kies je?
Een armatuur met een GU10-fitting heeft één groot voordeel: je draait er voor een paar euro een nieuwe lamp in en kiest zelf de lumen, de bundel en de kelvin. Een armatuur met ingebouwde led is kleiner, want er hoeft geen lamp van 5 cm in te passen, maar de lichtbron vervang je meestal niet zelf.
- Een leesspot zo klein als een vinger. Onze verstelbare wandlamp van verguld messing heeft een buisje van 2,9 cm bij 11 cm, te smal voor een GU10. Er hoort een led-lamp van 3 W bij, met een schakelaar op de lamp en een arm die je richt.
- Twee bundels uit één cilinder. De cilindrische led-wandlamp met dubbele lichtbundel schijnt naar boven en naar beneden, het effect uit het schema hierboven. In maat S met warm licht is hij 8 cm hoog; je vindt hem bij onze buitenwandlampen.
- Gericht licht met karakter. Bij de verstelbare retro wandlamp in industriële stijl richt je niet de lamp maar de metalen kap.
Twijfel je, kijk dan ook bij onze led wandlampen. In de badkamer telt niet de lamp maar het armatuur: dat moet de beschermingsgraad hebben die NEN 1010 voor die zone vraagt. Kies het uit onze badkamer wandlampen en laat de zone beoordelen door een erkend installateur. Zoek je zacht licht zonder zichtbare bundel, dan doet een kap van opaalglas het tegenovergestelde van een spot.
Veelgestelde vragen over de GU10 lamp
Hoe draai ik een GU10 lamp in een spot?
Zet de lamp uit en laat een halogeenlamp eerst afkoelen. Steek de twee pinnen met het bolletje recht in de gaten van de fitting, duw licht aan en draai een kwartslag tot de lamp vastzit. Eruit gaat andersom.
Welke maten GU10 zijn er?
De gewone GU10 heeft een kop van ongeveer 5 cm, het formaat PAR16. Er bestaan ook smallere GU10-lampen van ongeveer 3,5 cm, in het formaat MR11. Meet de opening en de diepte van je armatuur voordat je koopt.
Heeft een GU10 lamp een trafo nodig?
Nee, een GU10 werkt direct op 230 volt. De GU5.3 en de GU4 werken op 12 volt en hebben wel een trafo nodig. Van de ene fitting naar de andere overstappen is werk voor een erkend installateur.
Welke GU10 led is het beste?
Dat hangt af van de plek. Voor een halogeenlamp van 50 W kies je 330 tot 345 lumen, 2700 K voor een warme sfeer, Ra 90 bij een schilderij of hout, 36° voor accent of 60° voor een brede vlek, en een dimbare lamp op een dimmer.
Hoe lang gaat een GU10 led mee?
De doos vermeldt de levensduur L70B50 in uren: de leeftijd waarop de helft van een partij lampen onder 70 % van het oorspronkelijke licht zit. Ons advies: kies in een gesloten spot een laag vermogen, zodat de lamp minder warm wordt.
Kan ik een GU10 led in een armatuur voor halogeen gebruiken?
Ja, in een GU10-fitting op 230 volt past de ledlamp gewoon. Controleer of ze niet langer is dan de oude halogeenlamp, blijf onder het maximale vermogen en kies op een oude dimmer een dimbare led.
Bronnen
- Gedelegeerde Verordening (EU) 2019/2015 van de Commissie over de energie-etikettering van lichtbronnen, bijlage V, tabellen 4 tot en met 6. Publicatieblad van de Europese Unie
- Verordening (EU) 2019/2020 van de Commissie over ecologisch ontwerp van lichtbronnen, bijlage I, punten 3, 15, 16 en 60, en bijlage II, tabel 4 en punt 3. Publicatieblad van de Europese Unie
- Keuzehulp: zo vind je de juiste ledlamp. Milieu Centraal
- IEC 60061-1, Lamp caps and holders, Part 1: Lamp caps (bladen GU10 en GU5.3). International Electrotechnical Commission
- Bi-pin lamp base en Multifaceted reflector. Wikipedia (Engelstalig)
- NEN 1010, Elektrische installaties voor laagspanning, deel 7-701: ruimten met een bad of douche. NEN
Verwante producten